سایه آنلاین _ نسترن اسکندرپور/ نمایش «اشمرز» که از ۱۷ آبان در خانه نمایش دا به روی صحنه رفته، توسط بوریس ویان، نویسنده، شاعر، نمایشنامهنویس و هنرمند فرانسوی نوشته شده است. ویان در آثار خود بارها مرز میان واقعیت و خیال، منطق و بیمنطقی و امر روزمره و کابوسوار را جابهجا میکند. «اشمرز» نیز از همین جهان فکری میآید؛ جهانی که در آن اتفاقات نامعقول، بهتدریج چنان در زندگی شخصیتها جا میافتند که دیگر کسی برای توضیح آنها تلاشی نمیکند.
داستان نمایش درباره خانوادهای است که در پی شنیدن صدایی مهیب و نامعلوم، ناچار به ترک خانه و پناه بردن به طبقات بالاتر میشوند. این جابهجایی بهظاهر موقت، بهتدریج به بخشی از زندگی روزمره آنها تبدیل میشود. با هر بار فرار، فضای زندگی کوچکتر و محدودتر میشود؛ اتاقها از دست میروند، خاطرات گذشته تغییر شکل میدهند و مرز میان آنچه واقعاً اتفاق افتاده و آنچه شخصیتها ترجیح میدهند به خاطر بیاورند، مخدوش میشود.
در این میان، اشمرز؛ موجودی زخمی و سراسر باندپیچیشده که از ابتدا در خانه حضور دارد، به یکی از مهمترین عناصر معنایی نمایش تبدیل میشود. او در برابر چشم شخصیتهاست، اما حضورش پیوسته انکار میشود. خانواده نهتنها او را بهعنوان یک انسان به رسمیت نمیشناسند، بلکه خشونت علیه او را به بخشی از مناسبات عادی زندگی خود تبدیل میکنند. گویی رنجی که در برابر چشم آنها اتفاق میافتد، تا زمانی که نظم زندگیشان را مختل نکند، اهمیتی ندارد.
یکی از وجوه قابل تأمل نمایش، نسبت میان جنگ و زندگی روزمره است. صدایی که منشأ آن هرگز بهطور قطعی مشخص نمیشود، میتواند یادآور تهدیدی بیرونی، جنگی فراگیر یا نیرویی باشد که بدون آنکه مستقیماً دیده شود، تمام مناسبات زندگی انسانها را تحت تأثیر قرار میدهد. ویان بهجای نمایش مستقیم جنگ، پیامدهای روانی و اجتماعی آن را در رفتار شخصیتها دنبال میکند؛ انسانهایی که بهجای مواجهه با منشأ ترس، مدام عقبنشینی میکنند و در نهایت، همان خشونتی را که از آن میگریزند، در مناسبات درونی خود بازتولید میکنند.
در این میان، شخصیت زنوب، دختر خانواده، جایگاه متفاوتی دارد. او بیش از دیگران به وضعیت موجود شک میکند، گذشته را به یاد میآورد و درباره چرایی این فرارهای مداوم سؤال میکند. تقابل او با پدر و مادر، صرفاً اختلاف نسلی نیست؛ بلکه مواجهه دو نوع نگاه به جهان است: یکی مبتنی بر سازگاری، توجیه و حفظ شرایط موجود و دیگری مبتنی بر پرسشگری و تلاش برای دیدن آنچه دیگران نادیده میگیرند.
ساختار سهپردهای نمایش نیز در امتداد همین ایده حرکت میکند. کوچکشدن تدریجی فضای زندگی، از دست رفتن امکانات و محدودشدن روابط، تصویری عینی از فرسایش انسان در مواجهه با ترس و انفعال میسازد. در پرده پایانی، با باقیماندن پدر در فضایی تقریباً منزوی، ابعاد دیگری از جهان نمایش آشکار میشود؛ جایی که مفاهیم دشمن، سرباز، جنگ و هویت ملی در گفتار او به تناقضهایی عمیق میرسند. پدر که پیشتر با انکار و توجیه به زندگی ادامه میداد، حالا در تنهایی خود با پرسشهایی مواجه میشود که سالها از آنها گریخته است.
در این نمایش ، تلاش شده است بهجای بازسازی یک موقعیت تاریخی یا ارائه تصویری مستقیم از جنگ، بر لایههای روانشناختی و فلسفی متن تمرکز شود. فضای اجرایی با تکیه بر عناصر ساده و نشانههای بصری، بستری برای شکلگیری جهانی میان واقعیت و کابوس فراهم میکند؛ جهانی که در آن، خانه دیگر صرفاً محل سکونت نیست، بلکه به تصویری از وضعیت ذهنی و اجتماعی شخصیتها تبدیل میشود.
«اشمرز» در این خوانش، تنها درباره جنگی بیرونی نیست؛ درباره لحظهای است که انسان به حضور رنج عادت میکند، خشونت را میپذیرد و برای ادامه زندگی، به انکار آنچه در برابر چشمانش قرار دارد پناه میبرد.
شاید یکی از اساسیترین پرسشهایی که نمایش پیش روی مخاطب قرار میدهد این باشد: آیا خطر همیشه همان چیزی است که از بیرون به خانه ما هجوم میآورد، یا گاهی آنقدر به حضورش عادت کردهایم که دیگر قادر به تشخیص آن نیستیم؟
دیگر عوامل این نمایش عبارت بودنداز:
تهیهکننده: پریناز جهانی، حامد شفیع خواه
بازیگران: رضا منصوری، بیتا عرفان فر، نازنین طهماسبی، سامان ولی سلطانی، مهدی رضوی و محمد حاجی زاده
آهنگساز: سپهر شعبانی
طراح صحنه، طراح نور: حمیدرضا منجر
طراح لباس، طراح گریم: یلدا هریوندی
روابط عمومی: پرنیا عابدی، تینا آقابابایی
طراح گرافیک، مدیر تبلیغات: کامیاب رحیمی
و….
لازم به ذکره که نمایش «اشمرز» به کارگردانی پریناز جهانی، با ترجمه و مجوزهای قانونی صاحب حقوق اثر، برای نخستین بار در ایران به روی صحنه رفته است. این اجرا با دریافت اجازه ترجمه از نیکول برتولت و مجوز اجرای رایگان از فرانسه، تا ۶ آذر ماه درخانه نمایش دا روی صحنه است و تهیه بلیت از سایت تیوال امکان پذیر میباشد .
















































